Bellek

Beyin

İnsan beyni son derece karmaşık bir organdır

İnsan beyni, bedenin belki de en büyüleyici ve en karmaşık organıdır. Milyarlarca sinir hücresi (nöron) ve kat kat daha fazla bağlantı noktası (sinaps), hiçbir süper bilgisayarın erişemediği — muhtemelen öngörülebilir gelecekte de erişemeyeceği — yetiler doğurur.

Onun en önemli yetilerinden biri öğrenme yetisidir.

Sayılarla beyin

Yaklaşık 1.500 gram ile beyin dikkate değerdir: aşağı yukarı 86 milyar sinir hücresi (nöron) bize düşünme, hissetme, tatma, koklama ve daha çoğunu sağlar.

Ortalama insan beyninin kütlesi yaklaşık 1.310 g’dır. Ortalamada erkek beyinleri daha büyük kütleye, kadın beyinleri ise daha yüksek yoğunluğa eğilimlidir.

• Ortalama erkek beyninin kütlesi: 1.375 g
• Ortalama kadın beyninin kütlesi: 1.245 g
• Albert Einstein’ın beyninin kütlesi: 1.230 g
• Evrendeki temel (atom altı) parçacıkların sayısı 10⁷⁹ olarak tahmin edilir.
• Buna karşılık insan beyninin saklama kapasitesi çoğu kez yaklaşık 10¹⁵⁰ ayrı birim olarak verilir.
• Beyin metabolik olarak talepkârdır. Beden kütlesinin yalnızca yaklaşık %2’sini oluşturur, ama günlük enerji harcamasının yaklaşık %25’ini kullanır. Günde 2.000 kcal içinde bu, yalnızca beyin işlevi için yaklaşık 500 kcal demektir.

Beyin — akıl almaz saklama kapasiteli bir süper bilgisayar

• Evrendeki temel (atomaltı) parçacıkların sayısı 10⁷⁹ olarak tahmin edilir.
• Buna karşılık insan beyninin saklama kapasitesi çoğu kez yaklaşık 10¹⁵⁰ ayrık öge ya da birim olarak ifade edilir.
• Beyin metabolik bakımdan zorludur. Vücut kütlesinin yalnızca yaklaşık %2’sini oluşturur, ama vücudun günlük enerji tüketiminin kabaca %25’ini alır. Günde 2.000 kcal’lik bir bütçede bu, beyin işlevinin sürdürülmesine ayrılan yaklaşık 500 kcal demektir.

Öğrenme ve nöroplastisite

• Beyin nasıl çalışır
• Beyin yeni bir şeyi nasıl öğrenir

Beynin en önemli yetilerinden biri öğrenme yetisidir. Peki bir nöron ağı nasıl öğrenebilir?

Önceki varsayımların tersine, nöronlar yalnızca doğumda oluşmaz. Yetişkin beyin de ileri yaşlara dek yeni nöronlar üretebilir.

Her gün yaklaşık 1.400 nöron oluşur.

Yeni nöronların oluşumu*

Beyin hücreleri sürekli olarak yeni bağlantı örüntüleri kurar; bu yetiye nöroplastisite denir. Nöroplastisite, “deneyimin beyinde yol açtığı fiziksel değişiklikler” için kullanılan üst bir terimdir.

"Our brain is capable of constantly improving, adapting and integrating new cells into its networks [...]"

Yeni oluşan bu nöronlar mevcutlardan daha esnektir ve daha kolay yeni bağlantılar kurar. Bu, doğrudan belleği, öğrenmeyi ve nihayetinde zekâyı etkiler.

Öğrenme yetisinin temeli olarak bellek

Öğrenme yetisi sistematik olarak geliştirilebilir mi?

„Beynin nasıl çalıştığını hâlâ gerçekten bilmiyoruz…“

Tek bir insan beyni, dünyanın bütün kütüphanelerinin toplamından daha çok bilgi saklayabilir. İnsanlığın bugüne dek inşa ettiği, ürettiği, yazdığı, şiire döktüğü ya da bestelediği her şey, insan zihninde bir düşünce olarak başladı. Yine de beynin iç işleyişi — nasıl çalıştığı ve tümüyle neye kadir olduğu — bütünüyle anlaşılmış olmaktan uzaktır. Çoğu şey hâlâ bilinmiyor.

Bellek türleri — insan belleği gerçek bir şaheserdir

• Ultra kısa süreli bellek (UKSB): birkaç milisaniyelik tutma
• Kısa süreli / çalışma belleği (KSB/ÇB): birkaç saniyeden dakikalara kadar tutma. Kısa süreli belleğin kapasitesi kalıtımla belirlenir ve çalışmayla artırılamaz.
• Uzun süreli bellek (USB): kalıcı uzun süreli tutma

Beyin organlarımızın en etkini — sık sık benzetme yoluyla bir süper bilgisayara benzetilir.

Şu kurumlardan yakın tarihli araştırmalar

• Department of Psychological Sciences, University of Missouri, Columbia (Missouri)
• Department of Psychology, Washington University in St. Louis, St. Louis (Missouri)
• Indiana University Bloomington, Bloomington (Indiana)

insanda çalışma belleği kapasitesinin yaklaşık 3,35 birimde toplandığını göstermiştir. Özetle, yaklaşık 3,35 birimlik bir kapasite kural gibi görünmektedir.

Bellek başarımına ilişkin gerekler

Yirmi birinci yüzyılda yüksek başarımlı bir bellek ve yüksek başarımlı bir bellek sistemi, açıkça tanımlanmış, kesin ve ölçülebilir ölçütlerle değerlendirilebilmelidir. Bunlar arasında belleğin kapasitesi, belleğe alma ve anımsama hızı, yeniden üretmenin ifade biçimi ve kesinliği, öğrenilenin zaman içindeki erişilebilirliği, anımsama ve doğru yeniden üretme derecesi, ayrıca belleğin ölçülebilirliği ve pratik değeri bulunur.

Bu ölçütler aynı zamanda belleğe ilişkin klasik, modern ve Ultima Memoria (UM)’ya özgü anlayışların sınıflandırıldığı ve karşılaştırıldığı ölçüttür. Sistematik değerlendirmeleri, temeldeki değerlerin kesin işlevselleştirilmesini gerektirir. Bu temelde Ultima Memoria (UM), bu değerleri ölçülebilir yapılara çeviren bir bellek sistemi olarak geliştirildi.

İyi bir bellek / bellek sistemi ne yapabilir, neyi başarabilmelidir ve aşağıdaki alanlar bakımından hangi ölçütlerle değerlendirilmelidir?

• 01Belleğin kapasitesi
• 02Belleğin hızı
• 03Belleğin ifade biçimi ve kesinliği
• 04Öğrenilenin zaman içindeki erişilebilirliği
• 05Anımsama ve doğru yeniden üretme derecesi
• 06Anılan bellek kategorilerinin ölçülebilirliği
• 07Belleğin pratik değeri
• 08Öğrenme yöntemleri / öğrenme sistemleri
• 09Öğrenme yöntem ve sistemlerinin pratik değeri
• 10Belleğin anatomisi ve fizyolojisi